środowisko przyrodnicze

PLgranicamorska1 300px-Polskiegranice   Od strony północnej Polska ma dostęp do Morza Bałtyckiego, które jest wewnątrzkontynentalnym morzem europejskim.  Z sąsiednim Morzem Północnym łączy się  przez Cieśniny Duńskie : Skagerrak, Kattegat, Wielki Bełt, Mały Bełt i Sund.  Utrudnione mieszanie wody z oceanem oraz duża ilość wpadających rzek  powodują, że Bałtyk jest morzem mało słonym. Jest też dość płytki , średnia głębokość wynosi 56 m, maksymalna 459 m.

560px-Baltic_Sea_map  Sprawdź, czy potrafisz podać nazwy państw leżących nad Bałtykiem.

wolinski-park-narodowyb43_miedzyzdroje_wolinski_park_narodowy_gosan_z_lotu_ptaka_1000 ll-orzebielik4mc0

Do Polski należy wyspa Wolin, słynąca z wysokich klifów, opadających stromo do morza.   W Wolińskim Parku Narodowym podziwiać można  bieliki, które występują tu wyjątkowo licznie. 

Na skutek działania fal i wiatru wybrzeże morskie ulega ciągłym zmianom.  Ruiny kościoła w Trzęsaczu  stanowią ostrzeżenie przed nieobliczalnością natury. Patrząc na sterczący nad urwiskiem pojedynczy  fragment ściany,  trudno oprzeć się jednak wrażeniu,,  że głównym winowajcą  nie jest natura, która  przeholowała w pasji zniszczenia,  ale bezmyślny lub wręcz szalony budowniczy. Bo któż o zdrowych zmysłach stawiałby kościół  nad morskim urwiskiem ?  Nic bardziej błędnego !  Budowniczy  ulokował  kościół  1800 m / prawie 2 km / od brzegu .  To dokładnie tyle, ile wynosi odległość w prostej linii ze szkoły do autostrady.

Przez 500 lat kościół stał nienaruszony, lecz morze uparcie podczas sztormów podmywało stromy klif.

W 1870 roku było już  zaledwie metr od kościoła.  trzesacz_old_3 trz1870-01  RuinyKosciolaWTrzesaczu02  Świątynię  zamknięto ze względów bezpieczeństwa w 1874 r, a 26 lat później runęła pierwsza, północna  ściana.

800px-Rewahl_Hoffer_Kirchenruine_1930  Budowla w 1930 r.

Przez kolejne lata osuwały się kolejne fragmenty aż do 1994 r,  kiedy runęła połowa południowej ściany.  fot-archiwa-r-jurgis-1189_l ruiny1 trzesacz-44940-3KosciolTrzesaczZabezpieczenie73767189Obecnie ruiny są zabezpieczone , wybudowano również taras widokowy od strony morza. 

DSC01835 W okolicach Jeziora Łebsko brzegi  schodzą do morza łagodnymi plażami. 

134fb647bfd8d2ff9f7991561f9c23ff_big Jest to jezioro przybrzeżne,   powstałe  przez odcięcie   zatoki  morskiej piaszczystą mierzeją .  Jezioro Łebsko znajduje się na terenie Słowińskiego Parku Narodowego.

0308-02010P  Slowinski Park Narodowyz11464492V,Slowinski-Park-Narodowy--Leba---Park-ruchomych-wydm  ruchome-wydmy-slowinski-park-narodowy   Można tu podziwiać największe w Europie ruchome wydmy, przesypywane z miejsca na miejsce przez wiatr. Wysokość wydm dochodzi do 30 m. 

5795162_slowinski-park-narodowy-w-drodze-na-lacka-gore-wydme-piaskowawydmy-zabieraja-las  z11464488V,Slowinski-Park-Narodowy--Leba---Park-ruchomych-wydm  Las  zasypany  przez wędrujące wydmy nie ma szans na przeżycie.

Słowiński_Park_Narodowy_-_fotopolska.eu_(132145)  3090977qd7 Rośliną umacniającą wydmy swoimi korzeniami jest mikołajek nadmorski.

dsc03431t obj_000326_20100624155722_s

W znajdującym się w Słowińskim Parku Narodowym skansenie,  budynki mają konstrukcję szachulcową, charakterystyczną dla tych terenów. Drewniany szkielet  wypełniony jest mieszaniną gliny i sieczki, wiórów lub trocin.

~85 ~77  Kraina u ujścia Wisły to Żuławy Wiślane.  Ten płaski i nisko położony teren  ukształtowany został przez wody Wisły, nanoszące ogromne ilości żyznego mułu.

MapaDuza1 Znaczna część Żuław to depresja, czyli teren położony poniżej poziomu morza. Jej głębokość dochodzi do 2 m.

W pasie pojezierzy  wyróżnia się Pojezierze Mazurskie, gdzie znajdują się największe w Polsce jeziora : Śniardwy i Mamry. 

Sniardwy2 zdjecie,600,307505,20120814,sniardwy-prawie-jak-morze Jezioro Śniardwy jest tak rozległe, że miejscami trudno dostrzec przeciwległy brzeg.

warmia-i-mazury-lidzbark-warminski-swieta-lipka-gierloz-gizycko-ruciane-mikolajki_1 Mazury-Galeria-9 Dólnô_Brodnica_(25)  Weichsel-Würm-Glaciation Krajobraz pojezierzy został ukształtowany przez lądolód   podczas ostatniego zlodowacenia, zwanego popularnie epoką lodowcową, które trwało 100 tys. lat i zakończyło się  około 12 tys. lat temu.  Mapa ukazuje zasięg tego zlodowacenia w Europie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA 178520 570  Pamiątką po lądolodzie, którego grubość sięgała 2 km, są nie tylko jeziora, lecz również wzgórza morenowe i głazy narzutowe.

Pas nizin środkowopolskich tworzą niziny : Wielkopolska, Śląska, Mazowiecka i Podlaska. Najcenniejsza przyrodniczo jest Nizina Podlaska, gdzie zachowały się niewiele zmienione przez człowieka tereny.

mapa_3_obszary_parkow_narodowych_i_krajobrazowych Mapa  przedstawia  cenne  przyrodniczo obszary Podlasia :  puszcze – Augustowską, Knyszyńską i Białowieską oraz parki narodowe : Wigierski, Biebrzański, Narwiański i Białowieski.  

 puszcza-bialowieska-2011 _origin_Belovezas-garsa-4 Puszcza Białowieska jest najlepiej zachowanym lasem  nizinnym w Europie środkowej. Na jej terenie utworzono Białowieski Park Narodowy .

z11443114V,Puszcza-Bialowieska---Symbolem-Tatr-jest-niedzwiedz- Puszcza-Białowieska-A.-Kotik Puszcza_d_2

To w tej puszczy w 1919 r.wyginęły ostatnie żyjące dziko żubry nizinne.  Tutaj też rozpoczęto hodowlę żubrów pochodzących z ogrodów zoologicznych, aby przywrócić je naturze. Obecnie wszystkie żyjące na wolności żubry mają białowieski rodowód.

biebrza_eden_zakola2 Bagna Poland_Biebrza_Burzyn  Dolina Biebrzy to unikalny w całej Europie obszar bagien, których na całe szczęście nie zdołano osuszyć.  Cały ten teren stosunkowo niedawno, bo w 1993 r. objęto ochroną jako Biebrzański Park Narodowy, największy w Polsce pod względem obszaru.

gesi_6_PT_1024x768  Ta dolina dzikiej, nieuregulowanej rzeki jest ostoją ptactwa błotnego i łąkowego.

Wisła, przepływająca przez całą Polskę, zwana jest ostatnią dziką, wielką rzeką Europy. W swoim środkowym biegu przepływa przez Nizinę Mazowiecką. 

wisla startowe  Wypłycenia, piaszczyste łachy, wyspy, nadrzeczne lasy łęgowe  sprzyjają różnorodności biologicznej, zarówno organizmów wodnych, jak i lądowych.

pol_zlewisko   Dorzecze Wisły obejmuje ponad połowę obszaru  Polski. Oznacza to, że wszystkie płynące wody powierzchniowe z tego terenu trafiają do Wisły, a następnie do Bałtyku. Borek Wielki leży w dorzeczu Wisły. Łódka puszczona do dowolnego płynącego rowu  trafi do Budzisza lub Bystrzycy, następnie do Wielopolki,  Wisłoki i Wisły.

Wyżyna Śląska, Krakowsko – Częstochowska,  Małopolska i Lubelska tworzą pas wyżyn, rozciągający się na południe od pasa nizin.

roztocze i212975  Wyżyna Lubelska to kraina rolnicza. Pokrywa ją gruba warstwa lessu, porowatej, miękkiej, żółtej skały, tworzącej malownicze pagórki.  Na żyznych, lessowych glebach, uprawia się pszenicę, buraki cukrowe, tytoń i chmiel.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA kazimierski06.preview wąwóz kazimierz (1)

Skała lessowa podatna jest na erozję , czyli niszczenie przez czynniki atmosferyczne jak opady, mróz  i wiatr. Wypłukiwanie przez płynącą wodę powoduje powstawanie głębokich wąwozów. Najbardziej znany nosi nazwę Korzeniowy Dół.

z11420514V,Kazimierz-Dolny-podczas-festiwalu-filmowego--Widok  Kazimierz Dolny to przepięknie położone nad Wisłą, malownicze miasteczko. Swoją dawną świetność opierał na  handlu zbożem, spławianym Wisłą do Gdańska.

253891 279155  Zabytkowe spichlerze, w których przechowywano zboże,   to pozostałość po dawnych, złotych czasach.

14 DSCF8784  Zgoła inny krajobraz napotkamy na Wyżynie Śląskiej. Tu dominują zakłady przemysłowe i osiedla ludzkie, rozmieszczone w kilkunastu miastach tworzących GOP / Górnośląski Okręg Przemysłowy /. 

 952632 Halda_w_rydultowach  Typowym elementem krajobrazu są tutaj hałdy, czyli olbrzymie składowiska  odpadów górniczych i hutniczych.  Niektóre przekraczają   wysokość  130 m.

O przemysłowym  charakterze Górnego Śląska  zadecydowało odkrycie zasobów węgla kamiennego, które wydobywa się metodą głębinową. 

podziemne_trasy_turystyczne_max kopalnia-wegla-wegiel-kamienny-Polska W tym celu buduje się kopalnie głębinowe. W pionowych szybach kursują windy, zaś poziomymi chodnikami  transportuje się wydobyty węgiel.  Wydobyte niepotrzebne skały płonne składuje się na hałdach.

wegiel-kamienny-opalowy-tarnow P1030351Kopiowanie Węgiel kamienny, według współczesnej nauki, liczy sobie ponad 300 milionów lat. Powstał w okresie karbońskim /carbon  to węgiel w języku łacińskim /, z martwego drewna ogromnych drzewiastych paprotników. Świadczą o tym znajdowane w bryłach węgla odciski liści .

26brunatny images (2)  dm_K41_w_czasie_pracy_na_odkrywce 

Innym rodzajem węgla, wydobywanym  głównie w centralnej Polsce / Bełchatów, Konin / jest węgiel brunatny. Jest on młodszy od kamiennego, zalega płycej pod ziemią oraz ma mniejszą wartość opałową. Dlatego wydobywa się go metodą odkrywkową  za pomocą olbrzymich koparek. 

0,,16334701_303,00      A następnie spala w elektrowni  usytuowanej w pobliżu kopalni.

b5933130652e7b2c317c9745e47648e1  Kopalnie odkrywkowe w ogromnym stopniu zmieniają środowisko naturalne.

52961_590x443_crop_rozmiar-niestandardowy  Wyżyna  Krakowsko – Częstochowska,  rozciągająca się pomiędzy Częstochową a Krakowem, zbudowana jest ze skał wapiennych.

 images (3) ARNIOCERAS SEMICOSTATUM     Skały te powstały przez osadzanie się na dnie morza szkieletów i skorup morskich zwierząt.

kras  Zjawiska krasowe  polegają na wypłukiwaniu przez wodę i żłobieniu skał wapiennych, skutkiem czego powstają  formy krasowe jak  ostańce i jaskinie.              

  maj 130  maj 050     Przykładami  ostańców są takie skały jak Maczuga Herkulesa  i Brama Krakowska.

sala_palacowa   nacieki-w-jaskini  W jaskiniach spływająca woda tworzy malownicze formy naciekowe.

maj 079   Najbardziej znana Jaskinia Łokietka została pozbawiona form naciekowych przez zwiedzających ja ludzi.

5721866_szlakiem-orlich-gniazd--1-olsztyn  Wybudowane w XIII – XIV w obronne zamki na szczytach skalistych wzgórz  nazywa się dziś  ,,orlimi gniazdami”.

1280px-Świętokrzyskie_MountainsNajwyższym punktem Wyżyny Małopolskiej Góry Świętokrzyskie. Są to stare góry, zaliczane do najstarszych w Polsce.  Liczą około 500 mln lat.  Przez ten czas ich stoki stały się łagodne, częściowo pokryte rumowiskami skalnymi – gołoborzami.

IMGP7608  Gołoborza na stoku Łysicy, najwyższego wzniesienia tych gór, o wysokości  612 m n.p.m.

IMGP7634 200604_019  IMGP7669 Na Świętym Krzyżunieco niższym od Łysicy szczycie, leżącym na przeciwległym krańcu pasma gór, w kościele pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej  przechowywane są relikwie Krzyża Chrystusa. W krypcie oglądać można zmumifikowane zwłoki Jeremiego Wiśniowieckiego. 

19jhz droga-na-lysice-puszcza-jodlowa-swietokrzyski-park-narodowy-183583-large  Świętokrzyski Park Narodowy chroni  Puszczę Jodłową, pierwotny las porastający  zbocza gór.

IMGP7582 We wsi Bartków koło Zagnańska rośnie najbardziej znane drzewo w Polsce – dąb Bartek . Nie  jest ani najstarszym, ani największym drzewem, cieszy się  jednak ogromnym zainteresowaniem. Jego wiek szacowany jest na około 700 lat.

IMGP7562 Z baszty zamku w Chęcinach rozciąga się  wspaniały widok na Wyżynę Małopolską.

IMGP7751 IMGP7767  IMGP7749

W miejscowości Ujazd, we wschodniej części wyżyny, wznoszą się liczące ponad 350 lat ruiny zamku Krzyżtopór. Zamek ten nigdy nie został w pełni  ukończony, lecz wciąż imponuje swoim rozmachem.  Według  dawnych podań okien miał tyle, ile dni w roku, pokoi tyle, ile tygodni; sal wielkich tyle, ile miesięcy, a cztery narożne jego baszty odpowiadały liczbie kwartałów.